De vier fasen van je menstruatiecyclus uitgelegd

Je lichaam voelt niet iedere dag hetzelfde.

Gedurende je menstruatiecyclus veranderen verschillende hormonen. Sommige vrouwen merken hierdoor verschillen in hun energie, stemming, concentratie of behoefte aan rust. Anderen ervaren nauwelijks veranderingen of herkennen juist een heel ander patroon.

Toch leren we vaak maar weinig over wat er gedurende de maand in ons lichaam gebeurt. Veel vrouwen weten bijvoorbeeld niet dat de menstruatiecyclus uit verschillende fasen bestaat, laat staan welke hormonen daarbij betrokken zijn.

Door beter te begrijpen wat er tijdens je cyclus gebeurt, kun je veranderingen in je lichaam en emoties gemakkelijker herkennen. Niet iedere gedachte of ieder gevoel wordt door je cyclus veroorzaakt, maar wanneer je je plotseling anders voelt, kan je cyclus wel waardevolle context geven. Soms vallen de puzzelstukjes ineens op hun plaats wanneer je kijkt in welke fase je zit.

De belangrijkste hormonen tijdens je cyclus

Hormonen zijn signaalstoffen die verschillende processen in het lichaam aansturen. Tijdens de menstruatiecyclus spelen onder andere FSH, oestrogeen, LH en progesteron een belangrijke rol.

Follikelstimulerend hormoon FSH

Aan het begin van de cyclus stimuleert FSH de ontwikkeling van follikels in de eierstokken. Iedere follikel bevat een onrijpe eicel. Meestal ontwikkelt één follikel zich verder en bereidt het lichaam zich zo voor op een mogelijke eisprong.

Oestrogeen

Terwijl de follikel groeit, neemt de hoeveelheid oestrogeen meestal toe. Oestrogeen helpt onder andere bij de opbouw van het baarmoederslijmvlies, zodat het lichaam zich voorbereidt op een mogelijke zwangerschap.

Sommige vrouwen merken tijdens de stijging van oestrogeen veranderingen in hun energie of stemming. Hoe sterk iemand dit ervaart, verschilt per persoon en per cyclus.

Luteïniserend hormoon LH

Wanneer oestrogeen een hoog niveau bereikt, ontstaat meestal een sterke stijging van LH. Deze LH-piek geeft het signaal waardoor een rijpe eicel uit de eierstok vrijkomt. Dit moment noemen we de eisprong of ovulatie.

Progesteron

Progesteron neemt na de eisprong toe. Dit hormoon helpt het baarmoederslijmvlies verder voor te bereiden op een mogelijke zwangerschap. Wanneer er geen zwangerschap ontstaat, dalen progesteron en oestrogeen weer. Deze hormonale daling kan bij sommige vrouwen bijdragen aan PMS-klachten, zoals stemmingswisselingen, vermoeidheid en een grotere gevoeligheid. Uiteindelijk vormt de daling het signaal voor het afstoten van het baarmoederslijmvlies en daarmee het begin van een nieuwe menstruatie.

Hoe is de menstruatiecyclus opgebouwd

De menstruatiecyclus kunnen we verdelen in vier fasen: de menstruatiefase, folliculaire fase, ovulatiefase en luteale fase. Deze indeling maakt het makkelijker om te begrijpen wat er gedurende de maand in je lichaam gebeurt. Medisch gezien begint de folliculaire fase al op de eerste dag van je menstruatie en is de eisprong het moment tussen de folliculaire en luteale fase.

1. De menstruatiefase

Dag 1 tot en met 5

De eerste dag van je menstruatie is tegelijkertijd de eerste dag van een nieuwe cyclus. Oestrogeen en progesteron zijn op dat moment relatief laag. Het opgebouwde baarmoederslijmvlies wordt afgestoten, waardoor bloed en weefsel het lichaam verlaten.

De duur en hoeveelheid van het bloedverlies verschillen per persoon. Sommige vrouwen ervaren weinig klachten, terwijl anderen last hebben van krampen, vermoeidheid, hoofdpijn, misselijkheid of stemmingsveranderingen.

De menstruatiefase wordt vaak vergeleken met de winter. Net zoals de natuur in de winter vertraagt, merken sommige vrouwen dat zij tijdens hun menstruatie meer behoefte hebben aan rust en tijd voor zichzelf. Je kunt je tijdens je menstruatie natuurlijk ook energiek voelen.

2. De folliculaire fase

Dag 6 tot en met 13

Tijdens de folliculaire fase stimuleert FSH de ontwikkeling van follikels in de eierstokken. Naarmate een follikel zich verder ontwikkelt, neemt de hoeveelheid oestrogeen meestal toe. Tegelijkertijd wordt het baarmoederslijmvlies opnieuw opgebouwd.

Deze periode wordt vaak vergeleken met de lente: de natuur komt weer tot leven en er ontstaat ruimte voor iets nieuws. Sommige vrouwen merken dat hun energie na hun menstruatie geleidelijk terugkomt of dat zij meer zin krijgen om plannen te maken. Anderen ervaren nauwelijks verschil.

3. De ovulatiefase

Rond dag 14

Vlak voor de eisprong bereikt oestrogeen meestal een hoog niveau. De daaropvolgende stijging van LH geeft het signaal waardoor een rijpe eicel uit de eierstok vrijkomt.

De eicel beweegt vervolgens door de eileider richting de baarmoeder. Wanneer de eicel wordt bevrucht, kan er een zwangerschap ontstaan. Gebeurt dit niet, dan wordt de eicel later door het lichaam afgebroken.

De ovulatiefase wordt vaak met de zomer vergeleken. Sommige vrouwen voelen zich rond dit moment energieker, socialer of zelfverzekerder. Andere vrouwen merken weinig verschil of ervaren juist lichamelijke klachten, zoals buikpijn, een opgeblazen gevoel of licht bloedverlies.

4. De luteale fase

Dag 15 tot en met 28

Na de eisprong neemt progesteron toe. Ook oestrogeen kan nog kort stijgen. Wanneer er geen zwangerschap ontstaat, dalen beide hormonen later in deze fase weer.

Sommige vrouwen ervaren in de dagen voor hun menstruatie klachten zoals vermoeidheid, gevoelige borsten, hoofdpijn, stemmingswisselingen, meer trek of een grotere behoefte aan rust. Deze klachten worden vaak samengevat onder de term PMS: het premenstrueel syndroom.

De luteale fase wordt vaak vergeleken met de herfst. De natuur begint te vertragen en bereidt zich voor op de winter. Op een vergelijkbare manier merken sommige vrouwen dat hun aandacht meer naar binnen verschuift.

Dat betekent niet dat alle emoties tijdens deze fase alleen maar hormonen zijn. Je gevoelens zijn echt en verdienen aandacht. De fase van je cyclus kan soms wel extra context geven aan hoe je je voelt.

Je eigen patroon leren herkennen

Door je cyclus bij te houden, kun je ontdekken welke veranderingen jij persoonlijk ervaart. Noteer bijvoorbeeld:

·    De eerste en laatste dag van je menstruatie
·    De hoeveelheid bloedverlies
·    Lichamelijke klachten
·    Je energieniveau
·    Je stemming
·    Veranderingen in afscheiding
·    Je slaap en behoefte aan rust

Je kunt je cyclus bijhouden in een agenda of notitieboek. Er zijn ook verschillende cyclusapps waarmee je eenvoudig je menstruatie, klachten, stemming en energieniveau kunt registreren.

Probeer dit een aantal maanden vol te houden, want één maand geeft niet altijd voldoende inzicht. Daarna kun je bekijken of je bepaalde terugkerende patronen herkent.

 

Een cyclus duurt niet altijd 28 dagen

De bekende cyclus van 28 dagen is slechts een gemiddelde. Cycli kunnen korter of langer zijn en ook bij dezelfde persoon van maand tot maand verschillen. Daardoor liggen de vier fasen niet voor iedereen op dezelfde dagen.

Ook factoren zoals stress, slaap, ziekte, voeding, medicatie en veranderingen in je leefomgeving kunnen invloed hebben op je cyclus of op de manier waarop je klachten ervaart. Dat betekent niet dat iedere pijnlijke of onregelmatige menstruatie simpelweg door stress of een zogenaamde hormonale disbalans wordt veroorzaakt.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken

Menstruatieklachten komen vaak voor, maar ernstige pijn of hevig bloedverlies hoef je niet simpelweg te accepteren. Neem contact op met je huisarts wanneer klachten je dagelijkse leven belemmeren, wanneer je menstruatie plotseling sterk verandert of wanneer je je zorgen maakt.

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen persoonlijk medisch advies, diagnose of behandeling.

Bronnen

Office on Women’s Health - Your menstrual cycle
ACOG - Women’s Health